Kıbrıs Meselesinde Güncel Durum ve Çözüm Arayışları

Eski Baş Müzakereci Ergün Olgun’dan Kritik Analiz

Deneyimli diplomat ve müzakereci Ergün Olgun, Kıbrıs sorununun mevcut aşaması ve olası çözümlerine ilişkin önemli değerlendirmelerini KIBRIS gazetesinin sorularına yanıt verirken paylaştı. Kendisi, mülkiyet konusu ve genel müzakere süreçleriyle ilgili olarak, “Kıbrıs’ta iki taraf arasında gerçek bir denklik sağlanmadan ve 1974 sonrası ortaya çıkan yeni paradigmalarla uyumlu hareket edilmeden, kalıcı ve sürdürülebilir bir çözüm mümkün değildir” diyerek, özellikle 2010 yılında Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin (AİHM) Demopoulos davasında aldığı kararların bu konuda yol gösterici olduğunu vurguladı.

İki Egemen Devlet Yaklaşımı ve Uluslararası Hukuk

Olgun, Kıbrıs’ta iki egemen devlet temelinde bir uzlaşı arayışının, sadece bir tercih veya slogan olmadığını, adil ve kalıcı bir çözüm için zorunlu olduğunu ifade etti. “Kıbrıs’ta karşılıklı egemenliğe dayalı iki devlet modeli, mevcut uluslararası hukuki gerçeklikler ve iki tarafın eşit hak ve statüleri gözetilerek ancak bu zeminde gerçek anlamda işlerlik kazanabilir” diyerek, Rum tarafının uluslararası toplum tarafından tanınmış, bağımsız ve tam teşekküllü bir devlet olduğunu hatırlattı. Bu durumda, Kıbrıs Türk tarafının da kendi haklarını koruyacak, eşitlik temelinde ve uluslararası hukuka uygun ilişkiler geliştirmesi gerektiğine vurgu yaptı.

Kıbrıs’ta Çözüm Sürecine Genel Bakış

Olgun, son dönemde Rum tarafının mülkiyet ve diğer temel konulardaki tutumunu ve muhalefetin açıklamalarını, çözüm perspektifini olumsuz etkileyen faktörler olarak değerlendirdi. Ayrıca, BM ve Avrupa Birliği gibi uluslararası aktörlerin Kıbrıs özelinde yürüttüğü çalışmalar ve atadığı temsilcilerin rolüne dikkat çekti. Kendisi, “Mevcut koşullarda, taraflar arasında denklik sağlanmadan ve 1974 sonrası yeni gerçekliklere uyum sağlanmadan, kalıcı ve adil bir çözüm mümkün görünmüyor” diyerek, müzakerelerin başarılı olabilmesi için gerekli şartları sıraladı.

Siyasetin ve Müzakere Sürecinin Dinamikleri

Olgun, geçmişteki müzakere dönemlerini ve Cumhurbaşkanları Rauf Denktaş, Mehmet Ali Talat, Derviş Eroğlu ve Mustafa Akıncı’nın deneyimlerini hatırlatarak, “İşlerin başarıyla sonuçlanabilmesi için iki tarafın da karşılıklı saygı ve samimiyetle hareket etmesi, ortak bir kıvama ulaşması gerekir” şeklinde görüş belirtti. Ayrıca, “Her iki tarafın da uzlaşıyı sağlayacak ortak ihtiyaç ve iradeyi güçlendirmesi şarttır” diyerek, uluslararası toplumun ve Türk tarafının sorumlulukları üzerinde durdu. Bu bağlamda, 186/1964 sayılı Güvenlik Konseyi kararlarının yeniden işler hale getirilmesi ve denklik esaslarının tesis edilmesinin önemine değindi.

Demopoulos Kararına Dayalı Çözüm Perspektifi

Olgun, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin Demopoulos davasına ilişkin 2010 tarihli kararının, mülkiyet sorununun çözümünde kritik bir rehber olduğunu belirtti. “Bu karar, Kıbrıs’ta adil ve kalıcı bir çözüm için atılacak adımların hukuki temelini güçlendiren önemli bir referanstır” diyerek, mülkiyet konusunda karşılıklı uzlaşının sağlanabilmesi için hukuki ve insani hakların gözetilmesi gerektiğinin altını çizdi.

Çözüm Sürecinde Tek Tarafın İradesi ve Riskler

Olgun, çözümde tek tarafın iradesiyle ilerlemenin zorluklarına değinerek, “Eğer karşı taraf sizin haklarınızı inkar edip üstünlük kurmaya çalışıyorsa, ‘çözüme ihtiyacı olan taraf biziz’ algısı, pazarlık gücünü azaltır ve süreci olumsuz etkiler” dedi. Bu noktada, geçmişteki talat ve akıncı dönemlerinin olumsuz sonuçlara yol açtığını hatırlatan Olgun, iki tarafın da ortak iradesini ve uzlaşı ihtiyacını artıracak güçlü dinamiklerin gerekliliğine işaret etti.

Rum Tarafının Tutumu ve Uzlaşı Arayışları

Olgun, Rum tarafının irredentist politikalarının, adadaki çözüm arayışlarını olumsuz etkilediğini belirtti. “Rumlar, eşitliğe dayalı kazan-kazan çözümüne karşı direnç gösteriyor ve bu tutumlarıyla, kendilerine sağlayacak kazanımları görmezden geliyorlar” diyerek, dengesiz durumu ve potansiyel çıkmazları vurguladı. Ayrıca, Kıbrıs Türk tarafının yumuşak güç kaynaklarını ve uluslararası desteği artırmasıyla, denge ve statü farkını kapatmanın mümkün olacağını öngördü.

Sürdürülebilir Çözüm İçin Öneriler

Olgun, Kıbrıs’ta sürdürülebilir bir çözümün temelinde iki tarafın da eşit hak ve statüye sahip olması gerektiğini yineledi. “Sorunun temel kaynağı, Rum tarafının adayı Helenizm’in ayrılmaz parçası olarak görmesi ve Kıbrıs Türk tarafını eşit bir aktör olarak kabul etmemesidir”. Ayrıca, federal çözüm önerisinin gerçek anlamda iki farklı kimlikli federasyon değil, işgallerdeki Kıbrıs Cumhuriyeti’nin dönüşümüne işaret ettiğine dikkat çekti. Sonuç olarak, “Eşitliğe dayalı, adil ve sürdürülebilir bir uzlaşı için iki devletli çözüm en uygun ve meşru zemin olacaktır” diyerek, uluslararası hukukun ve gerçeklerin ışığında önerilerde bulundu.