KKTC Anayasası ve Bağımsızlık Bildirgesi Üzerinden Federasyon Tartışmasının Derin Analizi

Halkın Partisi Genel Başkanı Kudret Özersay, Bayındırlık ve Ulaştırma Bakanı Erhan Arıklı’nın Anayasada federasyona kapı aralayan ifadelerin uluslararası tanınma önünde engel oluşturduğuna dair açıklamalarına yanıt verdi. Özersay, sosyal medya üzerinden yaptığı paylaşımda KKTC Anayasası ile 15 Kasım 1983 Bağımsızlık Bildirgesi’ni ele alarak, Anayasa ve Bağımsızlık Bildirgesi’nde çözümün illa ki federasyon olacağına dair bir zorunluluk bulunmadığını ifade etti. Buna göre KKTC’nin tanınmamasının nedeni yalnızca anayasal düzenlemeler değil, uluslararası sistem ve konjonktür olarak değerlendiriliyor.

Özersay’ın açıklaması şu şekilde özetlendi: “KKTC Anayasası’nın giriş kısmında federasyona kapı aralayan ifadeler bulunmadığı, ancak 15 Kasım 1983 tarihli Bağımsızlık Bildirgesi’ne atıf yapıldığı ve bu Bildirge’nin yaşama geçirmek hedefiyle hazırlandığı savunuldu. Ayrıca Anayasa’nın geçici maddelerinden biri olan Geçici Madde 4’e göre, Kıbrıs Türk Federe Meclisinin kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin kuruluşunu ve Bağımsızlık Bildirgesi’ni onaylayan kararlarının yürürlükte kalacağı belirtildi.

Gelin birlikte inceleyelim: “Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin ilanı, iki eşit halkın ve onların kurdukları yönetimlerin, gerçek bir FEDERASYON ÇATISI altında yeniden bir ortaklık kurmalarını engellemez; bu yolda gerekli ön şartları tamamlayarak federasyon yolundaki çabaları kolaylaştırabilir.” Ancak Bağımsızlık Bildirgesi’nin bir başka kısmı, Kıbrıs Rum tarafının Kıbrıs Türk Halkı’nı federal bir devlet yapısı içinde eşit kurucu ortak olarak görmek istemediğini açıkça belirtir. Bu iki metin bir arada değerlendirildiğinde, Kıbrıs’ta çözümün illa ki federasyon olması gerektiğini zorunlu kılmıyor. Bildirge, federal bir ortaklığın kurulamadığına işaret ederken “çözüm ancak bir federasyonla mümkündür” yaklaşımını içeren bir çerçeve sunmaz.

Geçmişte KKTC Cumhuriyet Meclisi’nin kararları da bu çeşit farklı yaklaşımları gösterdi. 28 Ağustos 1994 tarihinde Federasyonu tek çözüm olarak gören kararlar yürürlükten kaldırılarak, federasyon dışında çözüm modellerinin mümkün olduğuna vurgu yapan bir tavır benimsenmiştir. Günümüzde de Meclis, gelecekteki çözüm şekline dair çeşitli kararlar alabilir ve bu süreçte Anayasa’da herhangi bir engel bulunmamaktadır. Self-determination hakkının tescili olarak ifade edilen ve ayrı bağımsız bir devlet ile/veya Kıbrıs’ta farklı bir çözümü Kıbrıs Türk Halkının kendi iradesiyle kararlaştırması gerektiğini vurgulayan Bildirge, “KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ BAŞKA HİÇ BİR DEVLETLE BİRLEŞMEYECEKTİR” ifadesini içerir.

Sonuç olarak, KKTC Anayasası ile 15 Kasım 1983 Bağımsızlık Bildirgesi’nin bütüncül incelemesi, çözümün illa federasyon olması gerektiğini zorunlu kılan bir çerçeve sunmadığını gösterir. Bildirge, federal bir ortaklığın kurulamadığı durumu anlatırken, bu yaklaşımın Anayasa ile tanımlı nedenlerle tanınmanın engellendiği yönünde bir nedene dayanmadığını düşündürür. Geçmişteki kararlar ve uluslararası konjonktür, KKTC’nin tanınmama durumunun tek nedeni olarak gösterilemeyecek kadar çok etkeni işaret eder. Bu konuyu ilerleyen yazılarda derinleştirme niyetiyle, konjonktür ve güç dengelerinin bu süreçteki rolünü ayrı olarak ele almak gerekir.