KKTC Cumhurbaşkanlığı Seçimleri: Kaç Aday Var ve Tarihsel Bir Bakış

Kıbrıs Türk demokrasi tarihi açısından 11. kez devlet başkanlığı ya da cumhurbaşkanlığı seçimi olarak kayda geçen bu süreçte, yarışta 8 aday bulunuyor. 1974 Barış Harekâtı’ndan sonra kendi devlet çatısı altında ilk devlet başkanlığı seçimini 20 Haziran 1976’da gerçekleştiren KKTC, bu süre zarfında 2 kez Kıbrıs Türk Federe Devleti Başkanlığı ve 8 kez KKTC Cumhurbaşkanlığı için sandığa gitti. 19 Ekim Cumhurbaşkanlığı seçimi, KKTC’nin 9. Cumhurbaşkanlığı oylaması olacak.

İlk dönemin ardından Denktaş dönemi 13 Şubat 1975’te kurulan KTFD Başkanlığı için 1976 ile 1981 yıllarında yapılan seçimleri Rauf Raif Denktaş kazandı. 15 Kasım 1983’te kurulan KKTC Cumhurbaşkanlığı için 1985, 1990, 1995 ve 2000 yıllarında yapılan seçimlerde de Denktaş zaferle ayrıldı. 2005’te Mehmet Ali Talat, 2010’da Derviş Eroğlu, 2015’te Mustafa Akıncı iki turlu bir yarışla öne çıktı. 2020’deki ikinci turda ise Ersin Tatar, Mustafa Akıncı’yı geçerek seçimi kazandı.

Bu yılki yarışta 8 aday var. Pazar günü gerçekleşecek seçimde 6’sı bağımsız, toplam 8 aday oy pusulasında yer alacak: Osman Zorba (Kıbrıs Sosyalist Partisi), Tufan Erhürman (Cumhuriyetçi Türk Partisi), Arif Salih Kırdağ (Bağımsız), Ahmet Boran (Bağımsız), Mehmet Hasgüler (Bağımsız), İbrahim Yazıcı (Bağımsız), Hüseyin Gürlek (Bağımsız) ve Ersin Tatar (Bağımsız). Seçmenler, Cumhurbaşkanı için oy kullanırken Anayasa’nın 99. maddesine göre geçerli oyların yüzde 50’sinden bir fazlasını hedeflerler. Hiçbir aday bu eşik genelde geçemezse, ikinci tura kalan iki aday arasındaki yarış bir hafta sonra tekrarlanır.

Aday profilleri ve geçmiş Bu yılki yarışta ağırlık bağımsız adaylardan yana olsa da, geçmiş seçimlere bakıldığında kadınların da adaylıklar gördüğü bir tablo mevcut. Şu ana dek 3 kadın aday kayda geçmişti: Dr. Servet Sami Dedeçay (1976, 1981, 1985 dönüşümlü olarak başvurdu), Zehra Cengiz (2005) ve Sibel Siber (2015). Bu yıl ise tüm adaylar erkek görünüyor.

İkinci tura kalanlar üzerine bir özet Cumhurbaşkanlığı tarihinde ikinci tura kalan dört seçimden bazıları şu anıtsa: 1995’nde Denktaş ve Eroğlu ikinci tura kaldı; 2000’de ilk turda yarıdan feragatlar ve ilan edilen sonuçlar yaşandı; 2015’te Akıncı ve Eroğlu ikinci turda yarıştı ve Akıncı kazandı; 2020’de Tatar ile Akıncı arasında ikinci tur oynandı ve Tatar galip geldi.

Denktaş’ın hatırı Rauf R. Denktaş, devlet başkanlığı veya cumhurbaşkanlığı seçimlerinde en çok aday olan ve tüm seçimleri kazanan isim unvanını taşıyor. 1976, 1981, 1985, 1990, 1995 ve 2000 yıllarındaki adaylıklarda da başarı elde etti. Onu 5’er kez aday olan Derviş Eroğlu ve Ayhan Kaymak izliyor.

Gelecek için aday sayısı 19 Ekim’deki seçim, Ersin Tatar ile 2020’de ikinci tura kalamayan Tufan Erhürman’ın iki önemli figürü olduğuna işaret ediyor. Ayrıca 2020’de 5. kez aday olan Arif Salih Kırdağ bu yıl da yarışacak.

1976’dan bugüne adaylar ve genel tablo 1976’dan günümüze aday olanlar, aldıkları oylar, seçmen sayıları ve katılım oranları şu şekilde özetlenebilir: 20 Haziran 1976 – KTFD Devlet Başkanlığı; 28 Haziran 1981 – KTFD Devlet Başkanlığı; 9 Haziran 1985 – KKTC Cumhurbaşkanlığı; 22 Nisan 1990 – KKTC Cumhurbaşkanlığı; 15 Nisan 1995 – KKTC Cumhurbaşkanlığı (ikinci tur); 15 Nisan 2000 – KKTC Cumhurbaşkanlığı (ikinci turu yapılmadı); 17 Nisan 2005 – KKTC Cumhurbaşkanlığı; 18 Nisan 2010 – KKTC Cumhurbaşkanlığı; 19 Nisan 2015 – KKTC Cumhurbaşkanlığı (ikinci tur); 11 Ekim 2020 – KKTC Cumhurbaşkanlığı (ikinci tur); 18 Ekim 2020 – KKTC Cumhurbaşkanlığı (ikinci tur). Bu katalog, her bir seçimde adayların aldığı oylar ve katılım oranlarıyla beraber listelenmiştir.