KKTC’nin Özgün Bitki Genetik Kaynaklarının Tescil ve Koruma Başarısı

Tarım ve Doğal Kaynaklar Bakanlığı’nın öncülüğünde gerçekleştirilen önemli bir proje kapsamında, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’ne özgü bitki genetik çeşitleri tescil edilerek korunmaya alınmıştır. Bu kapsamda, Tarımsal Araştırma Enstitüsü tarafından yürütülen ve KKTC’nin benzersiz botanik zenginliklerini belgeleyen Asma Genetik Kaynakları Projesi önemli bir dönüm noktası olmuştur.

Projeye dair yapılan açıklamada, özellikle Kıbrıs’a özgü olan ve lokal olarak bilinen “Alaşya” üzüm çeşidi ile “Ada Güzeli” incir çeşidinin tescil edilerek, yerel genetik çeşitlilik kapsamında yeni bir sayfa açıldığı vurgulanmıştır. Bu özgün çeşitler, TC Tohum Tescil ve Sertifikasyon Merkezi tarafından resmi olarak tescillenmiştir.

Alaşya Üzüm Çeşidinin Özellikleri ve Önemi

• Seçim Süreci: KKTC Asma Genetik Kaynakları Projesi kapsamında, “Kıbrıs Siyahı” olarak bilinen yerel siyah üzüm tipleri arasından özenle seçilmiştir.
• Olgunlaşma Dönemi: Geç-çok geç olgunlaşmakta olup, genellikle Ağustos ayının ilk haftasında hasat edilmiştir.
• Salkım ve Tane Özellikleri: Orta büyüklükte, yaklaşık 512 gramlık salkımlar ve 6,4 gram ağırlığında, derin kırmızı-menekşe renginde küresel taneler içermektedir.
• Ürün Kalitesi ve Kullanımı: Sofralık amaçlı tüketime uygun olup, lezzet ve aroma açısından yüksek kaliteye sahiptir. Ayrıca, kabuk kalınlığı orta seviyededir ve genç sürgün uçları açık ve yoğun tüylüdür.
• Çeşidin Stratejik Önemi: Bu üzüm çeşidi, yerel üzüm çeşitliliğimizi koruma ve uluslararası tescil süreçleri açısından kritik bir öneme sahiptir.

Ada Güzeli İncir Çeşidinin Detayları ve Katkıları

İncir alanında ise, Tarım Dairesi Müdürlüğü, Tarımsal Araştırma Enstitüsü ve Erbeyli İncir Araştırma Enstitüsü’nün ortak çalışmasıyla hayata geçirilen “Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nde İncir (Ficus carica L.) Seleksiyonu ve Muhafazası” projesi sonucunda üçüncü tescilli yerli incir çeşidi olan Ada Güzeli geliştirilmiştir. Bu çeşit, 2014 yılında başlatılan ve 2018 yılında tamamlanan kapsamlı araştırmalar sonucu, yüksek performans gösteren genotipler arasından seçilmiştir.

2018 yılında tescil edilen ve 2025 yılında resmen onaylanan Ada Güzeli, özellikle geç olgunlaşmasıyla dikkat çekmekte ve lezzetli meyvesiyle bölgesel ve ulusal pazarlarda büyük ilgi görmektedir. Meyve özellikleri ise şu şekildedir:

• Ağırlık: Ortalama 85,99 gram
• Şekil indeksi: 0,98
• Boyun uzunluğu: 11,38 mm
• Ostiolum açıklığı: 9,7 mm
• Kuru madde içeriği: %12,9
• Titre edilebilir asit: 0,51 oranında
• Kabuk soyulabilirliği: Orta seviyede, çatlama gözlenmemiştir
• Olgunlaşma dönemi: Kasım ayı sonrası

Bu özellikler, Ada Güzeli’nin taze tüketim ve işlenmiş ürünler için büyük potansiyel taşıdığını göstermektedir. Ayrıca, çeşitlerimizin tescili ile yerel üretimin sürdürülebilirliği ve genetik kaynakların korunması konusunda önemli adımlar atılmıştır.

Başarılar ve Geleceğe Bakış

Bugüne kadar toplamda 10 farklı ürün ve çeşit tescil edilmiştir. Bunlar arasında Güzelyurt ve Değirmenci fiğ çeşitleri (2018), Beşparmak ve Reşatbey arpa çeşitleri (2021-2022), Ada Yerlisi Zeytin (2024), Ada İncisi (2024), Alaşya üzüm çeşidi (2025), Ada Karası (2024), ve Ada Lokumu (2024) bulunmaktadır. Bu gelişmeler, yerel genetik kaynakların korunmasına ve uluslararası alanda tanınmasına önemli katkılar sağlamaktadır.

Sonuç olarak, Tarım ve Doğal Kaynaklar Bakanlığı’nın öncülüğünde yapılan bu çalışmalar, ülkemizin genetik zenginliğinin korunması ve geliştirilmesi yönünde atılmış büyük adımlar olup, Tarımsal Araştırma Enstitüsü’nün bilimsel üretkenliği ve sürdürülebilir tarım politikalarına olan katkısını açıkça ortaya koymaktadır.