Toplu Taşıma Master Planı’nda hedef üç ay içerisinde uygulamaya geçmek

Elektronik ücret toplama sistemiyle ilgili olarak, yeni plan kapsamında toplu taşıma hizmetleri her bölgede kurulacak kooperatifler aracılığıyla yürütülecek. 0-5 yaş sınırı ile sağ direksiyon şartı gibi kurallar, kamu ulaşımında uygulanacak olan yeniliklerin temelini oluşturuyor. Yaş sınırlarının kademeli olarak değiştirilmesi ve kooperatifin işletim sistemi üzerinden araç yenilemelerinin hibe ya da krediyle desteklenmesi düşünülüyor. Üniversitelerin toplu taşıma hizmetlerinden çekilmesi hedefiyle birlikte, ilkokul öğrencileri Eğitim Bakanlığı’nın yürütümünde kalsalar da ortaokul ve lise öğrencileri için yeni kartlı sisteme geçiş planlanıyor.

KKTC Toplu Taşıma Master Planı ile ilgili olarak Bayındırlık ve Ulaştırma Bakanlığı ile Düzce Belediyesi arasındaki Mayıs 2023 tarihli işbirliği protokolü kapsamında veri toplama ve tarafların görüşlerinin alınması adımları tamamlandı. Düzce Ulaşım A.Ş. Yönetim Kurulu Başkanı Bekir Ilıcalı, TAK muhabirine plan hakkında bilgilendirmelerde bulundu ve şu ana kadar yürütülen çalışmaları özetledi: veri toplamanın ilk aşama olduğu, şehirlerin çekim noktaları, mevcut toplu taşıma alanları ve eğitim taşımacılığı gibi konuların incelendiğini belirtti.

İlıcalı, Mayıs ve Ekim aylarında 30 kişilik bir ekip ile iki bölüm halinde sahada çalıştıklarını, üniversite ve serbest toplu taşıma noktalarında durak başına yolcu inip binme sayıları, güzergahlar ve saatlere dair kapsamlı veri elde ettiklerini ifade etti. Bu çerçevede ülkenin toplu taşıma yapısı, mevcut sorunlar ve potansiyel çözümler netlik kazandı.

“Köylerde toplu taşıma yok denecek kadar az; bu durum ciddi mağduriyetler yaratıyor.” Bekir Ilıcalı, ülke genelinde günlük yaklaşık 67 bin seferlik hareketliliğin olduğuna dikkat çekti ve Lefkoşa’da mevcut sistemin varlığını, diğer bölgelerde ise yaygın eksiklikler bulunduğunu açıkladı. Mağusa’da Doğu Akdeniz Üniversitesi otobüslerinin toplu taşıma işlevini gördüğünü; Girne’de kısmen bir sistem bulunduğunu; Çatalköy tarafında eksiklikler olduğunu belirtti. Kent merkezlerinde toplu taşımanın köylerle bağlantılarla güçlendirilmesi gerektiğini vurguladı.

Projenin, şehirlerin köylerle bağlantılarını, şehir içi hatları, sefer saatlerini ve güzergâhları kapsayan hareket sefer işletim sistemi ile hayata geçirileceğini ifade eden Ilıcalı, mevcut toplu taşımanın vatandaşlar tarafından kolay anlaşılabilir ve erişilebilir bir yapı sunmadığını dile getirdi. Projenin uygulanmasıyla köylerde yaşayanların kent merkezine belirli saatlerde daha rahat ulaşabileceğini, şehir içi toplu taşımanın ise her caddeyi kapsayacak şekilde genişletileceğini kaydetti.

“Elektronik ücret toplama sistemi getirilecek.” Ilıcalı, kartlı sistem kapsamında sadece ücretin toplanmasının ötesinde, araç hareketliliği, yolcuların davranışları, güzergâh geçişleri, sefer tamamlanma süresi ve olası aksaklıklar gibi bilgilerinin dijital altyapı üzerinden izlenebileceğini belirtti. Üniversitelerin toplu taşıma hizmetinden çekilmesi öngörüsünün yanı sıra, ilkokul öğrencilerinin halen Eğitim Bakanlığı sorumluluğunda kalacağı, ortaokul ve lise öğrencilerinin ise yeni kartlı sisteme geçirileceği belirtildi. Eğitim Bakanlığı’nın geçen yıl öğrenci taşımacılığı için yaklaşık 1 milyar 200 milyon lira ödediğine değinen Ilıcalı, plan kapsamında ilkokulların mevcut haliyle devam etmesi; ortaokul ve lise öğrencilerinin kartlı sisteme geçmesiyle yıllık yaklaşık 700 milyon lira tasarruf elde edileceğini ifade etti.

Proje beş bölgeli bir yapıda uygulanacak; Lefkoşa, Girne, Mağusa, İskele ve Güzelyurt (Lefke ile birlikte) bölgelerinin her birinde kooperatifler kurulacak ve bu kooperatifler projenin operasyonunu yürütecek. Mevcut taşıt sahipleriyle işbirliği sürdürülse de kooperatif üyeliği zorunlu olacak; hatlar ve araçlar için belirlenen ölçütler (orta sınıf araçlar, tek tip araçlar, tek renk, sağdan direksiyon) netleşecek. Üst otorite olarak belirlenen yapı beş bölgenin denetimini ve işletimini kar amacı gütmeyen bir çerçevede yönetecek; ilgili bakanlıklar, belediyeler, bölge taşıtacılık şirketleri ve üniversitelerden temsilciler bu yönetimde yer alacak.

Mevcut araçların büyük kısmı toplu taşıma standartlarının dışında kaldığından, en az 50 yaşında araçlarla hizmet vermek gibi uygulamalar artık düşünülmeyecek. Yaş sınırlamasında kademe kademe geçiş öngörülüyor ve maksimum 10 yaşındaki araçlar sisteme dahil kalabilir. Bu çerçevede üç yıl içinde araç değişimi için süre tanınabilir; kooperatif işletim sistemi kurulduğunda araçlara yönelik hibe veya kredi imkânları da devreye girecek.

İlıcalı, projenin toplumun farklı kesimleriyle geniş istişareler sonucunda şekillendiğini ve iki kez Bakanlar Kurulu’nda sunumlar yapıldığını belirtti. Toplu taşıma birlikleri, Esnaf ve Zanaatkârlar Odası, üniversitelerin üst düzey yönetimleri ve belediye başkanlarıyla düzenlenen görüşmelerden elde edilen ortak paydaların, projenin temel yönlerini oluşturduğunu ifade etti. Önümüzdeki üç ay içinde projenin son haline getirilerek uygulamaya hazır hale gelmesini hedeflediklerini söyledi.

İlıcalı, planın Kuzey Kıbrıs şartlarına göre hazırlandığını ve nüfus yoğunluğu ile sıcak iklim koşullarını dikkate alarak insanların daha az yürüyerek toplu taşıma hizmetinden faydalanmasını öngören bir tasarım benimsediklerini açıkladı. Üniversite taşımacılığı ile Eğitim Bakanlığı’nın yürüttüğü taşımanın bu analizler doğrultusunda yeniden yapılandırılacağını sözlerine ekledi.